Zabita niedziela (Zabitá neděle)

Debiut reżyserski Drahomíry Vihanovej z 1969 roku – dzieło niepokornego, które przez lata pozostawało w zamknięciu z powodu cenzury politycznej.

Film opowiada o jednym dniu z życia Arnošta, młodego żołnierza służby zasadniczej w Czechosłowacji lat 60., który tkwi w stanie egzystencjalnej apatii. Obserwujemy go w niedzielny poranek, kiedy wciąż odurzonego alkoholem dopadają wspomnienia z poprzedniej nocy – wspomnienia oparte bardziej na emocjach, lękach i halucynacjach niż na rzeczywistości. Przenikają się w nim elementy jawy i snu, codzienności i surrealizmu, a kluczowy wydźwięk ma antywojskowa i antysystemowa atmosfera odrętwienia oraz wewnętrznego buntu.

Film został ukończony w 1969 roku, wkrótce po inwazji wojsk Układu Warszawskiego, która stłumiła Praską Wiosnę. Władze uznały go za ideologicznie niebezpieczny i skonfiskowały kopię. Reżyserka Drahomíra Vihanová została ukarana zakazem tworzenia filmów fabularnych na ponad 7 lat. Przez ten czas mogła realizować jedynie filmy dokumentalne. Na premierę „Zabité nieděle” czekała aż do 1990 roku, czyli do przemian politycznych po aksamitnej rewolucji.

„Zabitá neděle” to studium samotności, rozpaczy i bezsilności młodego człowieka w systemie opresji. Ujęcia kasarnianego życia w filmie są przesiąknięte absurdem, a słynny napis „Zapomeň na to, co vidíš a slyšíš” („Zapomnij, co widzisz i słyszysz”) podkreśla atmosferę represji i wyparcia prawdy.

To dzieło można dziś odczytywać jako czeskosłowacki odpowiednik kina moralnego niepokoju – choć bardziej poetycki i psychologiczny niż publicystyczny. Film zestawia się często z twórczością takich reżyserów jak Pavel Juráček, Jan Němec czy Evald Schorm, reprezentujących czeską nową falę.

Rok produkcji: 1969
Premiera: 1 kwietnia 1990